Het familiestatuut als leidraad

Hoe ga je het opvolgingsproces naar de volgende generatie stroomlijnen? Blijft het bedrijf wel of niet binnen de familie? Een niet onbelangrijke klus die er op je bordje bij komt te liggen. Die kun je niet voor je uitschuiven.

Het gaat om het eerlijke gesprek met elkaar: over geschieden en waarden, over toekomst, kansen en dromen.

Met het familiestatuut bouw je aan een stevig fundament voor grote keuzes in het familiebedrijf. Bij koerswijzigingen, grote investeringen, opvolging, fusies en overnames. Die tien essentiele thema's zijn voor jullie op een rij gezet. Lastige vragen, die soms wat tijd nodig hebben. De belangen van familie, het bedrijf en de eigenaren willen nog wel eens botsen.

Zoek je een kant en klaar spoorboekje voor het familiestatuut? Dan moeten we je teleurstellen. Sterker nog dat gaat jullie niet helpen. Elke familie kent andere vertrekpunten, dromen en geschiedenis. Elk familiebedrijf heeft zijn eigen fundament en omvang. Het gaat niet om het stap voor stap afwerken van een checklist van het internet of het opstellen van een document dat in de kast verdwijnt. Het gaat vooral om het eerlijke gesprek met elkaar.

10 thema's

Ter voorbereiding op jullie gesprekken hebben we een tiental belangrijke onderwerpen op een rij gezet. Niet alle onderwerpen zijn voor iedereen van toepassing. Bepaal zelf wat voor jullie van belang is om te regelen in jullie opvolgingsprogramma. En stel dit bij als het anders loopt dan voorzien. Het gesprek met elkaar; dat is misschien nog wel belangrijker dan wat er op papier komt te staan.

1. Toekomst van het familiebedrijf

Wat is het doel van het familiebedrijf? Wat betekent het bedrijf voor jou? En voor de familie? Wat willen jullie als familie met het bedrijf bereiken? En hoe belangrijk is het dat het bedrijf in de familie blijft? Welke rendementsdoelen willen jullie bereiken?

2. Familiewaarden, jullie identiteit

Welke kernwaarden tekenen jullie DNA. Waarin onderscheiden jullie je van andere families? Waar zijn jullie trots op? Hoe gaan jullie met elkaar om? Wat willen jullie als familie dat er met het bedrijf gebeurd? Welke omgangsvormen willen terugzien? Wat betekenen jullie voor de lokale gemeenschap of sector? En wat als dit veranderen?

3. Ondernemerschap - Ambities van betrokkenen

Waarom ondernemen? Wat moet je kunnen als ondernemer? En hoe kun je hierin groeien? Wat zijn de ambities van de betrokkenen? Liggen die op één lijn? En hoe geef je dat vorm in het bedrijf? En wat als er verandering in komt? Wat als er zich nieuwe marktperspectieven voordoen? Wat mag er veranderen? Wat moet zo blijven?

4. Wanneer kom je in aanmerking voor opvolging

Zoek jij de meest geschikte opvolger? Is de oudste zoon al voorbestemd? Of wil jij je al kinderen de kans geven om te ondernemen en het familiebedrijf voort te zetten? Je wilt ze ook niet pushen. Wil je het bedrijf binnen de familie houden, of kijk je ook daarbuiten? Is er ruimte voor één of meerdere opvolgers? Aan wie vertrouw jij straks het familiebedrijf toe?

5. Werken in het familiebedrijf

Voor wie is er plaats in het familiebedrijf? Gelden er bepaalde toelatingseisen? Mogen alle kinderen komen werken? En hun partners? Wat als ze door willen groeien naar de directie of eigenaar? Langs welke meetlat wordt je gelegd? En hoe wordt je beloond voor je werk?

6. Eigendom en bestuur

Wie mogen er eigenaar worden van het familiebedrijf? En waar ligt straks de zeggenschap? Hoort het kapitaal bij de familie of bij het bedrijf? Gaan de aandelen naar de opvolgers of naar de hele familie en komt er een STAK en Familieadviesraad? Werk je straks als nieuwe ondernemer voor je eigen portemonnee of die van de aandeelhouders? Wat moet er gebeuren bij scheiding en overlijden?

7. Wonen

Hebben jullie een bedrijfswoning? Hoe lang blijf je wonen? Niet de kinderen gaan uit huis maar de ouders. Dat is tegen natuurlijk. Wat verandert er in het informele leiderschap als jullie verhuizen en de opvolger in de bedrijfswoning komt te wonen? Wat mag er verbouwd worden? Hoe blijf je betrokken? Waar gaan jullie de koffie drinken?

8. Partners van kinderen

Welke positie hebben de partners van jullie kinderen? Krijgen ze rol in het bedrijf? Of is dat geen goed idee? Hoe worden ze betrokken en geïnformeerd? En waarover? Wordt er verwacht dat ze op huwelijksvoorwaarden gaan trouwen?

9. Laat fiscale regels niet leidend zijn

Hoe belangrijk is voortzetting voor jullie? Hoe kun je grote fiscale claims voorkomen? Is dat de enige reden om de VOF-akte of BOR regeling op te tuigen? Of zijn er nog anderen? En wat is het effect van vroegtijdig fiscaal voorsorteren voor toekomstige keuzes? Maken jullie ook een familiestatuut of beperken jullie je tot deze aktes? Welke moeilijke gesprekken gaan jullie uit de weg?

10. Genoeg geld in kas

Is er genoeg geld in kas om de overname te kunnen financieren? Hoeveel kapitaal gaat er mee met de familie? Hoeveel blijft er in het bedrijf? Is er ruimte om ook andere kinderen elders in het zadel te helpen. En is het rendement dusdanig dat dit is te financieren? Zorg voor genoeg geld in kas om ieders verwachtingen te kunnen realiseren.

Neem de tijd

Neem ruimschoots de tijd. De onderlinge gesprekken over het familiestatuut hebben vaak een positief effect op de familieband. Je leert elkaar en het familiebedrijf beter kennen en maakt lastige onderwerpen met elkaar bespreekbaar. De meerwaarde zit dan ook vooral in het proces. Je leert elkaar beter kennen en jullie uitgangspunten van samen ondernemen respecteren.

Bron: boek Tijd voor Koffie, 2024
Marlies Bosker